فرآیند و دستورالعمل ایجاد و بهره برداری کمپ های گردشگری عشایری

این دستور العمل به استناد بند)ج( موضوع «محیط ها و پارکهای طبیعت گردی و گردشگری روستایی و عشایری» ذیل ماده) ۱ (آیین نامه «ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه بندی و نرخ گذاری تأسیسات گردشگری و نظارت بر فعالیت آنها» مصوبه شماره 75791/51001 هـ مورخ 4/6/1394 تدوین گردیده است.

این دستورالعمل جهت ایجاد منافع اقتصادی و زمینه کسب و کار برای جامعه عشایری و افراد علاقمند به حوزه گردشگری عشایری تدوین و برای اجرا ابلاغ می گردد.

ماده1) اصطلاحات و مفاهیم کلی:

فرایند حاضر به منظور تبیین مراحل صدور مجوزهای مرتبط با گردشگری عشایری طراحی و تدوین شده است لذا اصطلاحات مرتبط با موضوع به شرح ذیل میباشند:

گردشگری عشایری (Nomad tourism): این نوع از گردشگری یکی از گونه های جذاب با تنوع گسترده در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، تاریخی، طبیعی و حتی سیاسی است که نقش مهمی در ترویج اکوتوریسم دارد.

هدف گردشگری عشایری شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربه های آنها است. تماشای مراسم سنتی، جشن ها ، آئین ها از جمله جذابیت های این نوع گردشگری است. بنابراین برنامه ریزی برای شناسایی و معرفی هویت ملی این بخش از جمعیت کشور در قالب توسعه فعالیتهای گردشگری اعم از داخلی و خارجی، می تواند ضمن پایداری این فرهنگ و الگوی زیست کهن، زمینه های رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال مولد و افزایش سطح رفاه جوامع محلی را به دنبال داشته باشد.

آئین نامه: ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه بندی و نرخ گذاری تأسیسات گردشگری و نظارت بر فعالیت آن ها مصوب مورخ 4/6/1394

وزارت: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

اداره کل: ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان

کمیته فنی: کمیته فنی گردشگری

تشکل حرفه ای: تشکل حرفه ای و تخصصی که بر اساس دستورالعمل اجرایی تشکلهای حرفه ای موضوع ماده ۲۵ آئین نامه با نظارت وزارت ایجاد شده است.

متقاضی: شخص حقیقی یا حقوقی متقاضی اخذ مجوز فعالیت گردشگری عشایری.

سازه: تأسیسات متحرک و غیر ثابت که کمترین دخالت و تخریب را در بر داشته باشد.

تبصره1: طبق این دستور العمل هیچ گونه سازه ثابت که نیاز به پی کنی و اجرای فونداسیون داشته باشد احداث نمی شود.

تأسیسات گردشگری: واحدهایی که پس از اخذ مجوزهای لازم از وزارت و با رعایت قوانین و مقررات مربوط تأسیس یا فعالیت مینمایند و مصادیق آن شامل موارد ذکر شده در بند ج ماده یک آئین نامه می باشد.

کمپ های گردشگری عشایری: چیدمانی است از چادرها با الگوهای رایج اسکان عشایری که تداعی کننده پذیرایی ویژه از میهمانان یک خان بزرگ عشایر (بزرگ ایل) بوده و امکانات و تسهیلات میهمان شامل سرویس بهداشتی، سنگچین و یا سازه های ناپایدار که در محیط های طبیعی و بومی با رعایت اصول پایداری زیست محیطی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و سازگار با چیدمان بومی، بافت تاریخی و سیمای طبیعی منطقه برپا می شود و ضمن حداکثر تعامل با جوامع محلی و توجه به تنوع اقلیم و طبیعت، زمینه حضور گردشگران را برای تجربه زندگی در محیط طبیعی و بومی فراهم می نماید.

ماده2) موضوع دستور العمل

الف: صدور مجوز تخصصی برای اشخاص حقیقی و حقوقی که در راستای گردشگری عشایری فعالیت می کنند یا خواهند کرد.

ب: نظارت بر فعالیت و عملکرد فعالان دارای مجوز تخصصی

ماده۳) مراحل صدور مجوز

1. متقاضی باید به سامانه الکترونیکی صدور مجوز فعالیت وزارت به آدرس https://my.ichto.ir مراجعه کرده و درخواست خود را ثبت نمایند.
2. بارگذاری مدارک مورد نیاز تا حداکثر ۷۲ ساعت
3. بازدید کارشناسی و بررسی محل اجرای طرح از ابعاد موقعیت، دسترسی ها، مسائل زیست محیطی و سایر مسائل فنی
4. برگزاری کمیته فنی ظرف یک هفته و اعلام نتیجه تائید یا عدم تأئید) با ذکر دلایل( به متقاضی
5. صدور استعلام توسط اداره کل
6. پس از دریافت پاسخ مثبت استعلام ها، اداره کل نسبت به صدور موافقت اصولی اقدام می نماید.
7. بازدید کارشناس گردشگری از تجهیزات و تائید یا اعلام موارد اصلاحی به متقاضی و رفع نقائص
8. صدور پروانه بهره برداری

ماده4) مدارک مورد نیاز متقاضی

1. مدارک شناسایی) شناسنامه و کارت ملی(
2. تصویر کارت پایان خدمت نظام وظیفه یا معافیت از خدمت و یا گواهی اشتغال به تحصیل دانشجویان)معافیت تحصیلی (
3. دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی دیپلم برای مدیر(درصورتیکه عضو جامعه عشایر باشد)
4. دارا بودن مدرک تحصیلی لیسانس برای مدیر(افراد غیر از جامعه عشایری)
5. تصویر سند مالکیت محضری با اجاره نامه رسمی بلند مدت ۵ ساله
6. خلاصه طرح توجیهی
7. ارائه اسناد و مدارک مربوط به شرکت و اساسنامه در تقاضاهای اشخاص حقوقی

• متقاضی دریافت مجوز باید استعلامات عمومی به شرح ذیل را اخذ نماید:

1. کسب مجوز از اداره نظارت بر اماکن عمومی نیروی انتظامی(صلاحیت عمومی و فردی)
2. کسب مجوز اداره ی بهداشت(کارت بهداشت) برای کلیه کارکنان شاغل
3. برقراری بیمه مسئولیت
4. کسب مجوز از سازمان امور عشایر ایران
5. استعلام از معاونت میراث فرهنگی اداره کل

تبصره2: به تشخیص کمیته فنی بر حسب ضرورت، از سایر دستگاه ها استعلام اخذ گردد.

ماده5) نحوه نظارت

در صورت داشتن مرکز اقامتی تفریحی در محوطه کمپ های گردشگری عشایری، نظارت بر عهده ادارات کل استانی می باشد.

ماده6) درجه بندی و نرخ گذاری

در صورت داشتن مراکز اقامتی تفریحی در محوطه کمپ های گردشگری عشایری، درجه بندی بر اساس سایر تاسیسات گردشگری(به جز هتل) و بر اساس درجات ۲،۱ و ۳ انجام میشود و بر همان اساس نیز نرخ گذاری و درجه بندی طبق شیوه نامه و ضوابط مربوطه اعمال گردد.

ماده7) مکان و موقعیت کمپهای گردشگری عشایری و مسیر دسترسی:

بند1- ویژگی کمپ گردشگری عشایری

منظور از مجموعه کمپهای گردشگری عشایری مکانی است که به طور معمول با احتساب بخش مدیریت دارای حداقل ۴ چادر(یا سایر عناصر استقرار عشایری از قبیل کپر و…) و حداکثر ۲۰ مکان استقرار(با توجه به لزوم مسایل رعایت زیست محیطی، ظرفیت برد منطقه، کیفیت خدمات) باشد. همچنین چادرهای مورد استفاده باید متناسب و از مصالح و منسوجات مرتبط با عشایر همان منطقه باشد.

1. محل کمپ گردشگری عشایری نباید در نواحی خدماتی، تجاری و مسکونی طرح تفصیلی شهرها باشد.
2. مکان کمپ گردشگری عشایری باید دور از منابع آلودگی صوتی و مراکز تولید سرو صدا و تاسیساتی نظیر مراکز آموزش نظامی، بیمارستان ها، تعمیرگاههای بزرگ، مدارس و پمپ بنزین باشد.
3. محل برپایی کمپ نباید در معرض عوامل مخاطره آمیز و سیل گیر و در مسیر آبراهه های فصلی باشد و پیش بینی لازم جهت عدم ورود آب در زمان بارندگی ها انجام پذیرد.
4. ترجیحا نزدیک به منابع تامین آب مورد نیاز باشد(برای آشامیدن، نظافت، شستشو و تامین آب مورد نیاز دام ها)
5. مکان برپایی کمپ، متناسب با مکان و ویژگیهای محل برپایی مکانهای استقرار عشایر منطقه باشد.
6. تطابق چینش داخلی (اجزاء داخلی) چادرها در کمپ های احداثی با چادرهای عشایر منطقه الزامی است.
7. به اغل حیوانات و مرتع دید داشته باشد(به منظور کنترل فضای حیوان)
8. اغل جهت هدایت فضولات شیب دار باشد.
9. درخواستهای احداث کمپ در مسیرهای کوچ عشایر در اولویت دریافت مجوز قرار دارند.
10. در کمپهایی که خارج از مناطق اصیل عشایری و بدون تعامل با خانواده و زندگی سنتی عشایری احداث می گردد، نصب تابلو «کمپ نمادین» به دو زبان فارسی و انگلیسی، الزامی است.
11. در شرایط خاص و در صورت برخورداری از شاخص های مدنظر و با تائید کمیته برنامه ریزی گردشگری استان، میتوان کمپهای گردشگری عشایری را در محیط هایی به غیر از موارد تعیین شده نظیر محله های تاریخی، محوطه های باستان شناسی، مکان های شاخص در اطراف روستاها احداث نمود.

بند2- شیوه دسترسی

1. ایمنی مسیر دسترسی به مجموعه کمپهای گردشگری عشایری می بایست مدنظر قرار گیرد.
2. مسیر تردد خودروها تا کمپ مسیری مشخص و ثبت شده باشد و تردد در مسیرهای در خارج از جاده ممنوع می باشد.
3. دسترسی به راههای ارتباطی مالرو داشته باشد.

ماده8) شرایط عمومی مورد نیاز برای برپایی مراکز گردشگری عشایری

بند1) شرایط عمومی قانونی

• رعایت مفاد مرتبط با قانون حفظ کاربری اراضی ملی، زراعی و باغی الزامی است.
• رعایت مفاد مربوط به آیین نامه ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه بندی و نرخ گذاری تأسیسات گردشگری الزامی است.
• توجه به حفظ فرهنگ و زندگی بومی و تولید محصولات و فرآورده های مرتبط در تمامی طرح های مربوط به گردشگری عشایری، یک اصل مهم اساسی و الزامی است.
• با توجه به قرارگیری مجموعه های گردشگری عشایری در محیط های طبیعی و برون شهری و امکان بروز مخاطرات، مجری مکلف به انجام پوشش بیمه ای و پیش بینی موارد اورژانس پزشکی است.
• در کمپهایی که خارج از مناطق اصیل عشایری و بدون تعامل با خانواده و زندگی سنتی عشایری احداث می گردد، نصب تابلو«کمپ نمادین» به دو زبان فارسی و انگلیسی، الزامی است.
• لحافظ نمودن ایمنی سازه و تسهیل رفت و آمد برای افراد کم توان.
• وسایل استاندارد برقی و نفتی و گازی باید در شرایط ایمنی بوده و به طور مرتب حفظ سرویس و نگهداری شوند.
• همه واحدها باید استانداردهای ایمنی را رعایت کنند و کاملا مجهز به سیستم آب و فاضلاب( به نحوی که باعث آلودگی زیست محیطی نشوند ) زهکشی و نیز دارای محلی به عنوان نمازخانه و سرویس بهداشتی متناسب با منطقه باشند.
• متقاضی صدور پروانه بهره برداری و سایر عوامل خدمت رسان به گردشگر موظف هستند:  پس از دریافت مجوزهای لازم و تایید نهایی قبل از صدور پروانه بهره برداری موقت ۶ ماهه، دوره عمومی/ توجیهی آموزشی گردشگری را طی نماید.

تبصره3: عشایر منطقه که واجد شرایط فوق الذکر میباشند در اولویت دریافت مجوز قرار دارند.

بند2) ورودی و دفتر پذیرش

• مراکز گردشگری عشایری میبایست دارای محلی برای پذیرش و راهنمایی مراجعان بوده تا در اوقات مناسب میهمانان در مرکز پذیرفته شوند و به بخشهای مختلف راهنمایی شوند.
• مرکز باید نسبت به نصب علائم، نشانه ها و تابلو راهنمای مجموعه در بخش ورودی و بخش های مورد نیاز آن اقدام نماید.

بند3) بهداشت و ایمنی

• مجموعه ای از کمک های اولیه باید فراهم باشد(جعبه کمکهای اولیه)
• مرکز باید دارای وسایل اطفای حریق و راهنمای استفاده از وسایل اطفای حریق باشد.
• رعایت اصول بهداشتی در ارائه خدمات پذیرایی از جمله خوراک و نوشیدنی ها، ملحفه، بالش و… الزامی است.
• از وسایل و تجهیزات استاندارد در ارائه خدمات به گردشگران استفاده شود.

ماده9) نظارت بر فعالیت

نظارت بر فعالیت دارندگان مجوز بر عهده اداره کل بوده و در صورت تخلف، نسبت به اقدامات قانونی به شرح ذیل اقدام می نماید:

الف – تذکر کتبی

ب – اخطار کتبی با تعیین مهلت جهت رفع نقص

پ – تعليق موقت از یک تا ۳ ماه

ت – لغو مجوز

ماده 10) وظایف دارنده مجوز

1. ارائه خدمات و امکانات مورد نیاز متناسب با مجوز دریافتی و ضوابط و مقررات جاری کشور
2. انتخاب نام و لوگوی مناسب و تحویل به اداره کل استان جهت طی نمودن مراحل قانونی و ثبت
3. نصب تابلو و یا سردرب در مکان مناسب
4. ارائه گزارش عملکرد در خصوص فعالیتهای انجام پذیرفته به اداره کل استان
5. برنامه ریزی جهت ارتقاء سطح مهارت در راستای تسهیل و بهبود امور مربوط به گردشگری عشایری
6. کمک و همکاری با وزارتخانه در راستای اجرای صحیح بخشنامه ها و مقررات ابلاغی
7. همکاری با دستگاههای ذینفع و سایر نهاد دولتی و خصوصی

تبصره4:  دارنده مجوز امکان برگزاری تور در مکانی خارج از محل دریافت مجوز را ندارد و متقاضیان برای این امر می بایست مجوز بند ب دفاتر خدمات مسافرتی را اخذ نمایند.

ماده11) صدور و تمدید پروانه بهره برداری

پس از انجام مراحل قانونی و تایید کارشناس گردشگری در مرحله اول پروانه بهره برداری به مدت شش (6) ماه برای متقاضی صادر میشود. بنابراین متقاضی موظف است یک ماه قبل از اتمام پروانه، درخواست کتبی خود را به اداره کل استان تحویل داده و اداره کل نیز طبق ماده ۱۸ شیوه نامه درجه بندی تأسیسات گردشگری مصوب4/6/1394 نسبت به بررسی و تمدید پروانه به مدت یک (1) سال اقدام نماید.

ماده12) در صورت شکایت از واحد دارای مجوز کارشناس گردشگری ضمن پیگیری، موضوع را بررسی و مطابق با ماده نه(9) عمل می نماید.

ماده13) چنانچه تشکل حرفه ای فعالان گردشگری عشایری بر اساس دستورالعمل اجرایی ماده ۲۵ آئین نامه با نظارت وزارتخانه تشکیل شد، اداره کل استان میتواند کلیه امور تصدی در راستای مجوز را در چارچوب ضوابط تعیین شده توسط وزارت به تشکل مربوطه واگذاری می گردد.

ماده14) مرکز فناوری اطلاعات، ارتباطات و تحولات اداری لازم است پشتیبانی لازم جهت ایجاد بستر درخواست و صدور مجوزهای مربوط به دستور العمل حاضر را بعمل آورد.

ماده15) این دستور العمل اجرایی در ۱۵ ماده و ۲ تبصره تهیه و تنظیم شده و از زمان ابلاغ، لازم الاجرا می باشد.